Kapadokya'da Öğle Güneşi: Haziranda 75 Derece, Aralıkta 28 Derece

Aynı vadide, aynı saatte, altı ay arayla çekilmiş iki fotoğraf bambaşka görünür. Sebebi mekân değil, güneşin gökyüzündeki yüksekliğidir.

Kapadokya'da öğle güneşi haziranda ufuktan 75 derece yukarıdadır; aralıkta 28 derece. Bu iki sayı, ışığın hangi yönden geldiğini ve gölgelerin ne kadar uzun olduğunu doğrudan belirler. İkisi de geometridir ve hesaplanabilir.

Ay ay öğle yüksekliği

Değerler 2027'nin ayın 15'i içindir. Gölge boyu, düz ve yatay zeminde 1 metrelik dik bir cismin gölgesidir; yükseklikten doğrudan hesaplanır.

Öğle saat 12.00 değil

Tablodaki son sütun sürpriz olabilir: güneşin en yüksek noktaya ulaştığı an yıl boyunca 12:25 ile 12:55 arasında geziniyor. Saat 12.00'de olduğu tek bir gün bile yok.

İki sebebi var. Birincisi boylam: Göreme, UTC+3 saat diliminin tam ortasında değil. İkincisi, Dünya'nın yörüngesi tam çember olmadığı için güneşin gökyüzündeki hareketi yıl boyunca birebir düzenli değil — bu, astronomide zaman denklemi diye anılır ve tek başına on beş dakikaya varan kayma yaratır.

Pratik sonucu: "öğlen çekim yapmayalım" derken kastedilen saat, takvimdeki 12.00 değil, o günkü gerçek öğle civarıdır.

Yükseklik neyi değiştirir

Gölgeler. Haziran öğleninde 1 metrelik bir cismin gölgesi 27 santimdir — neredeyse dibine düşer. Aralıkta aynı cismin gölgesi 1 metre 87 santim, yani kendi boyunun neredeyse iki katı. Yüz hatlarında bunun karşılığı şudur: yaz öğleninde göz çukurları ve burun altı koyu gölgeye girer, kışın aynı saatte ışık yandan gelir ve yüzü boydan boya yalar.

Işığın yolu. Güneş alçaktayken ışık daha kalın bir atmosfer katmanından geçer; yükseldikçe bu yol kısalır. Bu, hesaplanabilir bir geometri farkıdır. Işığın görünen sertliği ise buradan tek başına çıkmaz: onu belirleyen asıl etken gökyüzünün ne kadar dağıtıcı olduğudur — bulut, sis ve toz ışığı yumuşatır, berrak gökyüzü sertleştirir. Bu yazı bulutluluğu ölçmüyor.

Yine de bir şey kesindir ve tablodan okunur: gölgelerin yönü ve boyu. Sert veya yumuşak, haziran öğleninde gölge dibe düşer; aralık öğleninde yana uzanır.

Kayaların gölgesi. Kapadokya'ya özgü bir etki daha var. Vadi tabanındaki bir noktada asıl belirleyici, güneşin ufka göre yüksekliğinin çevredeki kaya kütlesini aşmaya yetip yetmediğidir. Aralıkta 28 derecelik güneş, yüksek bir peribacasının doğusunda kalan bir noktaya öğlende bile ulaşamayabilir. Haziranda 75 derecelik güneş için aynı engel çoğu zaman sorun değildir.

Bu yüzden kış çekimlerinde mekân seçimi yazdan daha kısıtlıdır: gün ortasında bile gölgede kalan noktalar vardır.

Bunu planlamaya nasıl çevirirsiniz

Yaz aylarında öğle çevresi zor bir seçimdir. Haziran-ağustos arası güneş 65 derecenin üstünde; gölgeler dibe düşer ve yüz hatlarında yukarıdan aşağı gölge oluşur. Çoğu portre kurgusunda bu istenmez, ama bir kural değil tercih meselesidir. Sabah erken veya akşam geç saatlerde güneş alçaktır ve ışık yandan gelir — saatler için gün doğumu mu gün batımı mı karşılaştırmamız yardımcı olur.

Kışın öğle saatleri kullanılabilir. Aralık-ocak arası öğle güneşi 30 derecenin altındadır; yazın ancak sabah 09.00 civarında yakalanacak bir açıdır. Kış gününün kısalığı bir dezavantajken, güneşin gün ortasında bile alçak kalması ve ışığı yandan vermesi avantajdır.

Mekânı mevsimle birlikte seçin. Aynı nokta haziranda ve aralıkta farklı davranır. Seçtiğiniz noktada, seçtiğiniz mevsimde ve saatte bir deneme yapmak tek gerçek doğrulamadır. Lokasyon seçenekleri için Kapadokya'da fotoğraf çekim lokasyonları, vadi alternatifleri için Kapadokya'nın en güzel vadileri rehberlerine bakabilirsiniz.

Bu tablonun söylemedikleri

Hava durumunu. Bulutlu bir öğlende güneş yüksekliği hiçbir şey ifade etmez; bulut zaten ışığı dağıtır ve yumuşatır.

Araziyi. Tablo açık ve düz ufuk varsayar. Önünüzdeki kaya, ağaç veya duvar hesaba girmez.

Sıcaklığı. Güneşin yüksek olması ile havanın sıcak olması aynı şey değildir. Mevsimlerin sıcaklık eğilimi için Kapadokya hava durumu ve mevsimler yazımıza bakın.

"Güzel" ışığı. Tablo yalnız geometriyi verir. Hangi ışığın güzel olduğu bir tercih meselesidir; sert öğle ışığıyla çalışmayı seçen fotoğrafçılar da vardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Güneş yüksekliği ile gölge boyu arasındaki bağ nasıl kuruluyor? Gölge = 1 ÷ tan(yükseklik). Bu bir ölçüm değil, geometrinin doğrudan sonucudur; yükseklik biliniyorsa gölge de bilinir.

Öğle saati neden her ay farklı? Boylam farkı sabit bir kayma yaratır; zaman denklemi ise yıl içinde değişen bir kayma ekler. İkisi birleşince en yüksek nokta 12:25 ile 12:55 arasında gezinir.

Bu değerler Kapadokya'nın her yeri için mi? Göreme koordinatları için hesaplandı. Ürgüp veya Avanos'ta fark birkaç dakika ve derecenin onda biri düzeyindedir; planlama açısından aynı sayılabilir.